Gdy naniesiemy na mapę wul­kany znajdujące się na Ziemi, okaże się, iż Ocean Spokojny otacza jakby ognisty pierścień wulkaniczny.

Wokół Oceanu Spokojnego le­ży wiele czynnych wulkanów. Niektóre z najwyższych na świecie wulkanów znajdują się w Andach i w górach Środ­kowej Ameryki. Inne odkryto w górach zachodniej części USA i na Alasce. Aleuty to łańcuch wysp wulkanicznych. Liczne czynne wulkany znajdu­ją się na półwyspie Kamczatka, w Japonii, w Papui-Nowej Gwinei i w Nowej Zelandii. Ponadto potężne wulkany wy­piętrzone z dna Oceanu utwo­rzyły Hawaje i inne wyspy.

Większość wulkanów two­rzących ten pierścień odkryto w pobliżu głębokich rowów na dnie Oceanu. Powstały one w wyniku destrukcji płyty Oce­anu Atlantyckiego, na którą nasuwają się płyty otaczających go kontynentów.

Wezuwiusz wznosi się nad Zato­ką Neapolitańską w południo­wych Włoszech. W 79 r. n.e. nastąpił wybuch tego wulkanu, który pogrzebał Pompeje, Her­kulanum i inne rzymskie miasta.

Wezuwiusz był uśpiony od 800 lat. Niewielu ludzi zdawało so­bie sprawę z faktu, że jest to wulkan, ci zaś, którzy wiedzieli, sądzili, że wygasł. Nad Zatoką Neapolitańską zbudowano pię­kne miasta, stoki zaś góry po­krywała żyzna gleba. 24 sierp­nia 79 r. n.e. nagle nastąpiła erupcja. Wzrost ciśnienia we­wnętrznego gazów spowodował wyrzucenie na zewnątrz wielu ton lawy, pumeksu i popiołu.

W ciągu trzech dni Pompeje były bombardowane przez pu­meks i popiół. Zginęło około 16000 ludzi. Popiół jednak przechował najdrobniejsze na­wet szczegóły codziennego ży­cia Rzymian, co umożliwiło ba­dania archeologom.

Pobliskie Herkulanum (Her-culaneum) zostało pogrzebane pod trzynastometrową warst­wą gorącego mułu. Wezuwiusz został rozerwany przez wy­buch. Część dawnego krateru istnieje jednak do dziś.

Najsilniejszy wybuch w historii nastąpił w 1883 r., gdy wyspa Krakatau w Indonezji została rozerwana przez erupcję wulka­nu. W 1815 r. inny indonezyjski wulkan, Tambora, wyrzucił z siebie nie spotykane dotąd w żadnej erupcji ilości ławy.

Krakatau była wyspą w Cieś­ninie Sundajskiej, między Sumat­rą i Jawą. Przed 1883 r. jej po­wierzchnia wynosiła 47 km². Wy­buch z 27 sierpnia 1883 r. obu­dził ludzi w odległości 300 km,

w Australii i w Indiach. Eks­plozja wyrzuciła kamienie na wysokość 55 km w atmosferę, pył wulkaniczny opadł w miej­scach oddalonych o 5000 km. Fale morskie {tsunami ? wys. do 36 m) spowodowały więcej szkód i śmiertelnych wypad­ków niż sam wybuch. W ciągu trzech lat po eksplozji Kraka­tau delikatny popiół unoszący się w górnych warstwach atmo­sfery powodował ochłodzenie pogody i wywoływał osobliwe zjawiska na niebie w Europie (niebieskie zachody słońca).

W pobliżu dawnego wulka­nu wynurzyła się obecnie nowa niewielka wyspa wulkaniczna.

Na fotografii pokazano Surtsey, wyspę u wybrzeży Islandii, któ­ra wynurzyła się w kłębach pary z wrzącego morza w listopadzie 1963 r. Jest to jedna z wielu tysięcy wysp będących wulka­nami. Od Vulcano, włoskiej wy­spy, która wynurzyła się z Mo­rza Śródziemnego, pochodzi na­zwa wszystkich wulkanów.

Wzdłuż Rowu Atlantyckiego przebiega przez środek Oceanu rząd wulkanów. Wulkany te często wybuchają, nowy mate­riał wydostaje się zatem spod skorupy ziemskiej. Rząd ten wy­staje ponad powierzchnię morza w Islandii, gdzie znajduje się wiele czynnych wulkanów, w wielu miejscach wytryska la­wa, gejzery i gorące źródła. Inny wulkan, Tristan da Cufiha, rów­nież leży na obszarze tego Ro­wu, znajduje się jednak daleko w południowej części Atlantyku.

Wiele wysp wulkanicznych znajduje się również na Ocea­nie Spokojnym. Rząd wysp wulkanicznych układający się na kształt łuku odkryto w po­bliżu głębokich rowów oceani­cznych, jak np. Aleuty ? poło­żone wzdłuż Rowu Aleuckie­go. Inne wulkany wynurzają się z dna oceanicznego nad ?gorącymi miejscami” znajdu­jącymi się pod skorupą ziem­ską ? np. Hawaje na Oceanie Spokojnym i Azory na Atlan­tyku.

Najwyższą górą na Ziemi jest Mount Everest: 8848 m n.p.m. Znajduje się na granicy między Nepalem i Tybetem.

Szczyt Mount Everest zlokalizo­wano w 1852 r. Nazwę nadano ku czci sir George’a Everesta, naczelnego mierniczego w In­diach w tym okresie. Nepalczy-cy nazywają ją Sagarmata, Ty-betańczycy zaś ? Miti Guti Chapu Long-na.

Podobnie jak inne wysokie szczyty w Himalajach, Mount

Everest kryją wieczne śniegi. Często zstępują lawiny śnieżne, a lodowce spływają w doliny. Stwarza to olbrzymie trudności himalaistom, którzy muszą wal­czyć z niską temperaturą, sil­nymi wiatrami i odczuwają brak tlenu.

Mimo iż Mount Everest jest również najwyżej położonym punktem na powierzchni Ziemi, nie jest to najwyższa góra, jeśli idzie o wysokość mierzoną od podnóża do szczytu. Mauna Kea na Hawajach Uczy 10023 m ? z czego jedynie 4205 m n.p.m., 5818 m znajduje się bowiem pod powierzchnią Oceanu Spo­kojnego.

Najwyższe czynne wulkany na kontynencie znajdują się w An­dach, w Południowej Ameryce. Jeszcze większe wulkany wypię­trzyły się jednak z dna Oceanu Spokojnego i utworzyły Wyspy Hawajskie.

Mauna Loa na Hawajach jest prawdopodobnie największym czynnym wulkanem na świecie. Wznosi się on na wysokość 4170 m nad poziomem morza, podstawa jego znajduje się jed­nak 5180 m pod jego powierzch­nią. Podstawa ta ma powierzch­nię niemal owalną: 119 x 85 km. Olbrzymia masa materiału wul­kanicznego tworzy tę górę.

Lawa hawajskich wulkanów (zob. niżej) jest bardzo płynna i rozlewa się bardzo szeroko. Mauna Loa wybucha co 3,5 roku. Krater Kilauea, na połu­dniowo-wschodnim stoku głów­nego wulkanu, wypełnia jezioro gorącej lawy zwane Halemau-mau (?Ognista Jama”).

W Andach wulkany wzno­szą się wyżej nad poziomem mo­rza niż Mauna Loa. Ojos del Salado, na granicy Argentyny i Chile, ma 6885 m wysokości.

Najwyższe góry lądowe to łań­cuch Himalaje-Karakorum, po­łożony na północ od Indii. Znaj­duje się tam większość najwyż­szych szczytów świata.

Andy, położone w Południo­wej Ameryce, to dłuższy, lecz niższy łańcuch górski. Również na dnie oceanów znajdują się wysokie łańcuchy górskie, naj­dłuższy zaś z nich rozciąga się od Zatoki Adeńskiej do Zatoki Kalifornijskiej.

?Himalaja” znaczy w sanskry-cie (języku starożytnych Indii) ?ponad śniegiem”. Ten wielki łańcuch górski rozciąga się ze wschodu na zachód na długo­ści 2500 km, jego zaś szerokość z północy na południe wynosi 80?150 km. Wysokość sie­demdziesięciu dziewięciu szczy­tów wynosi ponad 7500 m.

Himalaje powstały w ciągu 35 min lat na granicy między płytami Indyjską i Eurazjatyc-ką. Gdy zderzyły się ich krawę­dzie ze sobą ? wypiętrzyły się tworząc łańcuch górski.